Jak wprowadzić program opcyjny w spółce z o.o.?

Program opcyjny wiąże się z potrzebą motywowania pracowników i związania ich ze spółką. Jest to znaczący mechanizm pozwalającym na rozwój spółki czy startupu, przyciągnięcie inwestora czy coraz to lepszych pracowników. Jest to też przejaw wprowadzania w tego typu podmiotach kultury współwłasności i wspólnego celu, jakim jest budowanie wartości wspólnej firmy. W swojej pracy spotkałam się ostatnio z tematem możliwości wprowadzenia takich programów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zadane mi zostało pytanie, jak najbezpieczniej wprowadzić program opcyjny w spółce z o. o. i czy pracownicy, którym tak przyznano prawo są w pełni zabezpieczeni.

Autor:Joanna Mizińska | Kategoria:DLA INWESTORÓW, DLA STARTUPÓW, DLA WSPÓLNIKÓW, DLA ZARZĄDU, SPÓŁKA Z O.O., UMOWA INWESTYCYJNA, UMOWA SPÓŁKI, UMOWA WSPÓLNIKÓW, | Data: . Tagi: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
program opcyjny w spółce z o.o.

Słowo wprowadzenia do tematu opcji w spółkach

Z mojego doświadczenia wynika, że praktycznie w prawie każdym startupie i w każdej spółce pojawia się temat opcji. Zwykle momentem tym, w którym się niejako ujawnia jest etap przed wejściem pierwszego inwestora. Są jednak takie spółki i startupy, które bardzo świadomie budują swoją wartość od samego początku i od samego początku wyznaczają pulę udziałów dla pracowników, których chcą zrekrutować dzięki temu do ich firmy. Warto więc ten temat przemyśleć już na początkowym etapie, by potem skutecznie zaproponować pracownikom udział w tego typu programie.

Co w pierwszym etapie wymaga ustalenia?

W pierwszej kolejności właściciele (founderzy) muszą ustalić jaką część udziałów zamierza przeznaczyć dla beneficjentów programu. Wspólnicy powinni spisać między sobą tzw. founders agreemnet, czyli umowę wspólników i zabezpieczyć te kwestie umownie między sobą. Umowa taka będzie mogła potem stanowić bazę dla rozmów z pracownikami lub potencjalnymi pracownikami. Program opcyjny pełni bowiem także ważną rolę na etapie rekrutowania pracowników do startupu.

To o czym należy pamiętać, to że po wejściu inwestora do spółki pula przyznana na program opcyjny będzie ulegała zmniejszeniu (rozwodnieniu), co jest oczywistą konsekwencją kolejnych rund finansowania. Jednak nie o same procenty tutaj chodzi – po kolejnych wejściach inwestorów zmienia się przede wszystkim wartość kapitalizacji samej spółki. Procent być może ulega zmniejszeniu, ale wartość i potencjał spółki liczony jest z uwzględnieniem inwestycji. Warto jest kwestie te jasno przedstawić pracownikom czy innym beneficjentom programu.

Kolejny etap – czyli jak prawnie wprowadzić program?

Kluczowe dla konstruowania programów opcyjnych w spółce z o.o. jest to, że w ramach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przepisy kodeksu spółek handlowych nie przewidują możliwości warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego, jak to ma miejsce w przypadku spółki akcyjnej.

W spółce akcyjnej istnieje możliwość wyemitowania np. warrantów subskrypcyjnych oraz warunkowego podwyższenia kapitału. Taki mechanizm w pełni zabezpiecza beneficjentów programu – akcje dla nich zostają od razu wyemitowane w ramach warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego.

Inaczej jest w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – w niej nie ma możliwości podwyższenia kapitału warunkowo. Nie znaczy to jednak, że nie jest to możliwe. Trzeba stosować pewne modele pośrednie, a rolą doradcy prawnego jest należycie przygotować dokumentację programu opcyjnego, tak by zabezpieczała ona z jednej strony samą spółkę, z drugiej founderów, a z trzeciej beneficjentów programu.

Zasadniczo i w dużym uproszczeniu modele te mogą bazować o:

  • umowę beneficjentów z founderamiFounderzy w ramach takiej umowy programu gwarantują przekazanie beneficjentom swoich udziałów na warunkach określonych w umowie. W takim modelu niezbędna jest analiza kwestii podatkowych. Przekazanie udziałów w ramach programu odbywać musiałoby się po minimalnej cenie, co na początkowym etapie funkcjonowania startupu jest zasadniczo możliwe bez ryzyk podatkowych, natomiast w sytuacji, gdy w spółce jest już inwestor może to wyglądać już bardziej skomplikowanie.
  • uchwałę zgromadzenia wspólników samej spółki, wprowadzającą program opcyjny w spółce i precyzującą zasady wykonania takiej uchwały. Elementem wykonawczym jest zwykle regulamin programu opcyjnego. Dalszym krokiem jest zawarcie umów między beneficjentami a samą spółką, ewentualnie z udziałem founderów, w ramach której spółka oraz wspólnicy zabezpieczą wydanie udziałów beneficjentom, np. z wykorzystaniem standardowego podwyższenia kapitału zakładowego. W tej ostatniej sytuacji nabycie wspomnianych wyżej praw, następuje najczęściej w drodze podwyższenia kapitału zakładowego spółki i objęcia nowoemitowanych udziałów. Oczywiście może być to trudne i niewygodne, w sytuacji jednego czy kilku uprawnionych. Oczywiście opcji i modeli jest znacznie więcej.

Jak to działa?

Moment nabycia samego uprawnienia (prawa do tego, by w przyszłości nabyć udziały w spółce) jest czymś innym niż moment finalnego nabycia udziałów. W ramach każdego programu opcyjnego należy bowiem wyróżnić kilka etapów.

W pierwszej kolejności oznaczana jest pula osób, uczestniczących w programie, które w przyszłości uprawnione będą do nabycia udziałów w spółce – a więc oznaczane jest to, kto dokładnie może być beneficjentem programu.

Następnie takie osoby uzyskują „warunkowe” prawo do nabycia w przyszłości udziałów w spółce. Warunki finalnego nabycia udziałów trzeba konkretnie oznaczyć, czy to w umowie czy w uchwale.

Warunki realizacji uprawnienia do nabycia udziałów mogą one zależeć od:

  • przepracowania w spółce danego okresu czasu
  • uzyskania określonych wyników finansowych czy realizacji określonych dla danego beneficjenta celów przez beneficjenta
  • uzyskania określonych wyników finansowych przez samą spółkę, np. w oparciu o roczne sprawozdanie finansowe o ile ono wykaże określony wzrost wartości firmy.

Spełnienie takich warunków jest oceniane w przyjętych w uchwale lub umowie okresach czasu. Zwykle ocenę taką dokonuje wskazany w uchwale czy umowie organ spółki. Z chwilą potwierdzenia spełnienia takich warunków beneficjent winien mieć możliwość finalnego nabycia udziałów w spółce, zgodnie z modelem przyjętym w ramach programu.

Wszystkie udziały od razu czy w transzach?

Generalnie nie należy się spieszyć z szybkim zwolnieniem całej puli przeznaczonej na program opcyjny. Program taki powinien być rozłożony w czasie i „uwalniany” w transzach – na dany rok odpowiednia część całej puli.

To rozłożenie w czasie uprawnienia do nabycia udziałów w spółce w ramach programu opcyjnego to nic innego jak vesting. Pisałam już o nim w artykule:

klauzula vestingu

Standardem jest, że programy opcyjne trwają kilka lat (od 2 do 5 lat). Skutkiem tego beneficjent programu nie dostaje od razu całej puli przeznaczonych dla niego udziałów, lecz ta pula jest dzielona na czas trwania programu i udziały są zwalnianie w każdym kolejnym roku.

Program opcyjny w spółce z o.o. – podsumowanie

Pomimo tego, że w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie ma możliwości warunkowego podwyższania kapitału zakładowego dokonanego w celu realizacji programów opcyjnych, możliwe jest takie przygotowanie dokumentacji dotyczącej wprowadzenia i wykonania programu opcyjnego w spółce z o.o., by zabezpieczyć należycie tak interes spółki i founderów jak i samych uprawnionych. Korzystać w tym celu należy z mechanizmów prawnych dostępnych dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością tak na gruncie korporacyjnym jak i umownym. Przy tej okazji koniecznie należy pamiętać, że taki program opcyjny powinien zostać opisany w umowie inwestycyjnej z inwestorem wchodzącym później do spółki. Należy także w samej umowie inwestycyjnej wprowadzić zapisy zabezpieczające wykonania programu opcyjnego ze strony nowego inwestora.


Masz pytania merytoryczne co do wprowadzenie programu opcyjnego w Twojej spółce z o.o. bądź procesu sprzedaży/kupna udziałów w spółce z o.o.?

konsultacje, porady i doradztwo prawne
prawnik od spółek, umów i finansowania spółek

Zapraszam do współpracy,
Joanna Mizińska
adwokat
partner w kancelarii prawnej GACH MIZIŃSKA kierujący praktyką spółkiumowy oraz finansowanie
autorka bloga sprzedazudzialowwspolcezoo.pl
T: +48 668 017 220
E: j.mizinska@gm-legal.pl lub kontakt@sprzedazudzialowwspolcezoo.pl
linkedin.com/in/joanna-mizinska

 

 


dodatki edukacyjne dla subskrybentów bloga


 

Polecane wpisy